Audyt energetyczny zakładu produkcyjnego to sprawdzenie, ile energii zużywa każdy obszar zakładu (maszyny, sprężone powietrze, ogrzewanie hal, oświetlenie, transport) i które zmiany obniżą rachunki, z wyliczoną oszczędnością w MWh i zł, nakładem i okresem zwrotu. Przebiega w sześciu krokach: rozmowa o celu, zebranie danych, wizja lokalna, pomiary na miejscu, bilans energii i raport z listą usprawnień. Duże przedsiębiorstwo musi go zrobić co 4 lata i zawiadomić o nim Prezesa URE (ustawa z dnia 20 maja 2016 r. o efektywności energetycznej, t.j. Dz.U. 2025 poz. 711, art. 36–38). Mniejsze zakłady robią go, bo chcą płacić mniej za energię albo bo wymaga go program dofinansowania.
Poniżej opisuję, jak taki audyt wygląda u nas: od pierwszego maila do oddania raportu.
Czy Twój zakład musi mieć audyt
Obowiązek ma przedsiębiorca, który nie jest mikro-, małym ani średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1480 ze zm.). To jest właśnie „duże przedsiębiorstwo” z wyszukiwarki. Średnim przedsiębiorcą jest firma, która w co najmniej jednym z dwóch ostatnich lat obrotowych zatrudniała średniorocznie mniej niż 250 pracowników i jednocześnie miała obrót netto do 50 mln euro albo sumę bilansową do 43 mln euro (art. 7 ust. 1 pkt 3). Duże przedsiębiorstwo to więc firma, która w obu ostatnich latach obrotowych przekroczyła te granice: zatrudniała średnio co najmniej 250 osób albo miała jednocześnie obrót powyżej 50 mln euro i sumę bilansową powyżej 43 mln euro. Zatrudnienie liczy się w pełnych etatach, bez osób na urlopach macierzyńskich, rodzicielskich i wychowawczych, a kwoty w euro przelicza się po średnim kursie NBP z ostatniego dnia roku obrotowego (art. 7 ust. 2–3).
Co wynika z ustawy o efektywności energetycznej:
- audyt co 4 lata (art. 36 ust. 1),
- zawiadomienie Prezesa URE w ciągu 30 dni od audytu, najpóźniej do 31 grudnia roku, w którym przypada obowiązek, razem z informacją o możliwych oszczędnościach (art. 38 ust. 1),
- audyt obejmuje budynki, instalacje przemysłowe i transport, które razem odpowiadają za co najmniej 90% zużycia energii firmy (art. 37 ust. 2 pkt 2),
- zwolnienie dla firm z systemem zarządzania energią wg PN-EN ISO 50001 albo z EMAS, jeśli audyt zrobiono w ramach tego systemu; zawiadomienie do URE i tak trzeba złożyć (art. 36 ust. 2, art. 38 ust. 1 pkt 2),
- za brak audytu kara do 5% przychodu z poprzedniego roku podatkowego (art. 39 ust. 1 pkt 7, art. 40 ust. 1 pkt 3).
Co może się zmienić. Projekt nowelizacji ustawy (UC77) ma uzależnić obowiązek od zużycia energii zamiast od wielkości firmy, więc audyt mogą dostać także średnie zakłady o dużym zużyciu. Stan na 14.11.2026: to projekt, nie obowiązujące prawo. Opisaliśmy go w artykule Obowiązkowy audyt energetyczny przedsiębiorstwa – projekt UC77.
Pełny opis obowiązku i naszej usługi jest na stronie audyt energetyczny przedsiębiorstwa. Tutaj skupiam się na tym, jak audyt wygląda od środka.
Krok 1. Rozmowa: po co ten audyt
Pierwsze pytanie zawsze brzmi: do czego audyt ma służyć. Od odpowiedzi zależy zakres i forma raportu.
- Obowiązek wobec URE. Cała firma, co najmniej 90% zużycia, dane do zawiadomienia.
- Dofinansowanie inwestycji. Program narzuca swoją metodę i wskaźniki, a audyt robi się przed inwestycją (ex-ante). O audycie do Kredytu Ekologicznego piszemy osobno.
- Białe certyfikaty. Jedna konkretna inwestycja i osobny dokument, czyli audyt efektywności energetycznej.
- Własny plan inwestycji. Zarząd chce wiedzieć, co zmieniać najpierw i co się zwróci.
Często cele się łączą: duży zakład robi audyt dla URE i przy okazji chce wyciągnąć z niego inwestycję do dotacji. Wtedy planujemy to od początku, żeby nie zbierać tych samych danych dwa razy.
Na tym etapie ustalamy też liczbę lokalizacji, nośniki energii i harmonogram. Ile to kosztuje i ile trwa, opisaliśmy w osobnym tekście.
Krok 2. Dane od zakładu
Ustawa wymaga, żeby audyt opierał się na aktualnych, reprezentatywnych, mierzonych i możliwych do zidentyfikowania danych o zużyciu energii, a dla prądu także o zapotrzebowaniu na moc (art. 37 ust. 2 pkt 1). Dlatego zaczynamy od dokumentów, a nie od chodzenia po hali.
| Co zbieramy | Po co |
|---|---|
| faktury za prąd, gaz, ciepło, paliwa z 3 lat | punkt odniesienia: ile zakład naprawdę zużywa i płaci |
| grupa taryfowa, moc umowna, moc bierna | czy zakład przepłaca za moc i za energię bierną |
| profile 15-minutowe lub godzinowe z platformy OSD | kiedy zakład pobiera moc: zmiany, weekendy, szczyty, praca jałowa w nocy |
| odczyty podliczników, dane z BMS lub SCADA | podział zużycia na hale, linie, sprężarkownię, kotłownię |
| lista odbiorników: moc, rok produkcji, tabliczki znamionowe | z czego składa się zużycie |
| czas pracy: liczba zmian, dni w roku, przestoje | ile godzin w roku pracuje każde urządzenie |
| wielkość produkcji miesięcznie | wskaźnik energii na jednostkę produktu, żeby oszczędności nie pomylić ze spadkiem produkcji |
| flota: pojazdy, wózki widłowe, paliwo | transport też wchodzi do 90% |
| poprzednie audyty, zrealizowane i planowane inwestycje | żeby nie liczyć drugi raz tego, co już zrobiono |
Najważniejsze na start są faktury i profile mocy. Resztę uzupełniamy na miejscu. Zebranie danych trwa zwykle od 3 dni do 2 tygodni, zależnie od tego, jak szybko zakład je przygotuje.
Krok 3. Wizja lokalna
Wizja lokalna trwa zwykle 1 dzień, w dużym przedsiębiorstwie 2 dni. Przechodzimy zakład od przyłącza do ostatniego odbiornika. Rozmawiamy z utrzymaniem ruchu, bo to oni wiedzą, która sprężarka chodzi całą noc i która brama stoi otwarta pół zimy.
Sprawdzamy w szczególności:
- sprężarkownię: liczbę i typ sprężarek, sterowanie, ciśnienie w sieci, nieszczelności słyszalne po wyłączeniu produkcji, czy ciepło ze sprężarek gdzieś trafia,
- napędy: silniki, pompy i wentylatory pracujące na stałych obrotach z dławieniem zamiast falownika,
- ciepło: kotłownię, parę technologiczną, izolację rurociągów, ogrzewanie hal, bramy i doki,
- chłodzenie i wentylację, w tym odciągi pracujące, gdy linia stoi,
- oświetlenie: typ opraw, sterowanie, godziny świecenia,
- budynki: przegrody, okna, świetliki, dach pod PV.
Z praktyki: wizja prawie zawsze poszerza zakres. Zawsze coś dochodzi: dodatkowa hala, której nie było w wykazie, sprężarka w osobnym budynku, stara linia, która „prawie nie pracuje”, a ma własne przyłącze. Dlatego zakres audytu zamykamy dopiero po wizji, a nie na podstawie samego zapytania.
Krok 4. Pomiary na miejscu
Ustawa mówi o danych „mierzonych” (art. 37 ust. 2 pkt 1). W audycie zakładu podstawą są pomiary, które zakład już ma: liczniki rozliczeniowe, profile mocy z OSD, podliczniki, BMS. Nie mierzymy rejestratorami. Na miejscu mierzymy to, czego w danych nie ma:
- Termowizja budynków i instalacji: nieszczelne bramy, mostki cieplne, nieizolowane rurociągi i armatura, przegrzane połączenia w rozdzielniach. Badanie budynku najlepiej robić w sezonie grzewczym, przy dużej różnicy temperatur między wnętrzem a otoczeniem.
- Luksometr: natężenie oświetlenia na stanowiskach pracy i w halach. Pokazuje, gdzie światła jest za dużo, a gdzie za mało, zanim policzymy wymianę na LED.
- Dalmierz laserowy: wymiary hal, przegród, bram i świetlików, potrzebne do obliczenia strat ciepła, gdy nie ma aktualnej dokumentacji.
Gdy dla urządzenia nie ma podlicznika, zużycie liczymy z mocy znamionowej, obciążenia i czasu pracy, a w raporcie zaznaczamy, że to oszacowanie.
Termogram z wizji lokalnej w hali produkcyjnej: straty ciepła przez drzwi i ich obramowanie. Takie miejsca wpisujemy do audytu z wyceną oszczędności.
Krok 5. Bilans energii
Bilans to serce audytu. Rozpisujemy zużycie każdego nośnika na obszary i urządzenia, a suma musi się zgadzać z fakturami. Jeśli z obliczeń wychodzi 80% tego, co zakład płaci, szukamy brakujących 20%, zanim cokolwiek zaproponujemy.
Z bilansu wychodzą:
- podział zużycia na obszary: procesy, sprężone powietrze, ogrzewanie, oświetlenie, transport,
- wskaźniki, np. kWh na tonę albo na sztukę wyrobu, do porównania z latami poprzednimi,
- profil mocy: co pracuje w nocy i w weekendy, gdzie są szczyty, czy moc umowna jest dobrana.
Przykład z naszego audytu (dane zanonimizowane). Producent stalowych komponentów dla motoryzacji: tłoczenie, spawanie zrobotyzowane, mycie detali, montaż. Obowiązkowy audyt dla URE, listopad 2025. Bilans liczyliśmy ze średniej z pięciu półroczy, czyli 2,5 roku danych.
| Nośnik | MWh/rok | Udział |
|---|---|---|
| energia elektryczna | 4 817 | 81,7% |
| gaz ziemny | 913 | 15,5% |
| wózki elektryczne | 104 | 1,8% |
| benzyna (flota) | 62 | 1,1% |
| razem | ok. 5 900 | 100% |
Prąd to ponad 90% kosztów mediów, a ponad 80% prądu zużywają procesy technologiczne. Dlatego główną propozycją była fotowoltaika 1 MWp: ok. 971 MWh rocznie zużytych na miejscu i prosty okres zwrotu 3,7 roku. Jeśli dach trzeba wzmocnić, wydłuża się on do 7,7 roku. Na wizji wyszło coś, czego nie było w żadnym dokumencie: myjnia odprowadza do kanalizacji ścieki o temperaturze ok. 50 °C. Odzysk tego ciepła może obniżyć zużycie energii na podgrzew wody o 30–40%. Zakres też się zmienił: druga lokalizacja okazała się po przeniesieniu produkcji wyłącznie magazynem.
Gdy zakład nie ma wszystkich danych
To normalne i warto o tym mówić otwarcie. Zdarza się, że firma nie poda mas produkcji ani mocy urządzeń, bo to dane wrażliwe albo po prostu nikt ich nie zebrał. Zdarzają się zakłady bez żadnego podlicznika.
Wtedy:
- opieramy się na fakturach i profilu mocy z OSD, które ma każdy odbiorca,
- moce odczytujemy z tabliczek znamionowych albo mierzymy na miejscu,
- zamiast wskaźnika na jednostkę produktu opisujemy procesy ogólnie i liczymy usprawnienia tam, gdzie da się je obronić: oświetlenie, budynek, sprężone powietrze, fotowoltaika,
- każde założenie wpisujemy do raportu jako założenie, ze źródłem.
Przykład: w małej wytwórni mieszanek betonowych cały zakład miał jeden licznik, a moc przyłączeniowa była nieznana. Zużycie węzła betoniarskiego wyliczyliśmy, odejmując od całości zużycie biura i zaplecza, i sprawdziliśmy modelem napędów z dokumentacji maszyny. Wyszło ok. 75% zużycia prądu zakładu i 1,14 kWh na m³ mieszanki. Nowy węzeł z mieszalnikiem dwuwałowym i transportem taśmowym schodzi do 0,47 kWh/m³, czyli o 58,8% mniej.
Raport z jawnymi założeniami jest więcej wart niż raport z liczbami, których nikt nie potrafi sprawdzić.
Gdzie w produkcji zwykle są oszczędności
Nie podajemy z góry procentów, bo każdy zakład jest inny. Te obszary sprawdzamy jednak zawsze:
- Sprężone powietrze. Nieszczelności, za wysokie ciśnienie, sprężarki pracujące na biegu jałowym, brak odzysku ciepła. Często najtańsze usprawnienia w całym zakładzie.
- Napędy. Falowniki na pompach i wentylatorach, wymiana silników na wyższą klasę sprawności, wymiana maszyn hydraulicznych na elektryczne. W jednym z naszych audytów wymiana wtryskarek hydraulicznych na hybrydowo-elektryczne zmniejszyła zużycie prądu z ok. 98 do ok. 32 MWh rocznie (case study).
- Oświetlenie. LED ze sterowaniem obecnością i światłem dziennym w halach, magazynach i na placach.
- Ciepło odpadowe. Ze sprężarek, chłodnictwa, pieców, suszarni. Do ogrzewania hal albo ciepłej wody.
- Budynek. Bramy, doki, świetliki, nieocieplone dachy. Na termogramie widać je od razu.
- Fotowoltaika i magazyn energii. Zakład pracujący w dzień zużywa większość energii z PV na miejscu. Magazyn i sterowanie EMS pozwalają ograniczyć oddawanie do sieci. W innym audycie zaprojektowaliśmy PV 142,8 kWp z magazynem ok. 297 kWh tak, żeby do sieci trafiało mniej niż 20% produkcji.
- Moc i taryfa. Dobór mocy umownej, kompensacja mocy biernej, przesunięcie pracy energochłonnych procesów. O tym ostatnim więcej w artykule Taryfy dynamiczne dla przemysłu.
Krok 6. Raport: co dostaje klient
Raport z audytu zawiera:
- bilans energii wszystkich nośników z podziałem na obszary i wskaźnikami,
- opis stanu urządzeń, instalacji i budynków z wynikami pomiarów i termogramami,
- listę usprawnień, każde z oszczędnością w MWh i zł, nakładem i okresem zwrotu; gdzie się da, także z analizą kosztów w cyklu życia, bo tego oczekuje ustawa (art. 37 ust. 2 pkt 3),
- kolejność wdrożenia: co zrobić od razu za małe pieniądze, co zaplanować na budżet przyszłego roku,
- dane do zawiadomienia Prezesa URE albo do wniosku o dofinansowanie.
Dokumentację audytu firma przechowuje przez 5 lat do celów kontrolnych (art. 37 ust. 3).
Co dalej z raportem
Audyt jest punktem wyjścia, nie celem. Po nim zwykle dzieje się jedno z trzech:
- Wdrożenie usprawnień. Najpierw te bez inwestycji albo prawie bez: nieszczelności, nastawy, harmonogramy pracy, moc umowna. Potem inwestycje według listy z raportu.
- Białe certyfikaty. Jeśli inwestycja da co najmniej 10 toe oszczędności rocznie, można dostać świadectwo efektywności energetycznej i sprzedać prawa majątkowe. Warunek: wniosek do URE przed rozpoczęciem prac. Szczegóły na stronie audyt efektywności energetycznej.
- Dofinansowanie. Kredyt Ekologiczny i inne programy wymagają audytu ex-ante. Stan na 14.11.2026: IV nabór Kredytu Ekologicznego zamknięto 8.01.2026, kolejnego nie ogłoszono. Aktualne programy zbieramy w Dofinansowania dla przedsiębiorstw 2026.
Najczęstsze pytania
Co to jest duże przedsiębiorstwo w audycie energetycznym?
Firma, która nie jest mikro-, małym ani średnim przedsiębiorcą według ustawy Prawo przedsiębiorców: zatrudnia średnio co najmniej 250 osób albo ma obrót powyżej 50 mln euro i sumę bilansową powyżej 43 mln euro. Tylko ona ma dziś obowiązek audytu co 4 lata.
Czy audyt energetyczny zakładu wymaga zatrzymania produkcji?
Nie. Wizję lokalną robimy w czasie normalnej pracy, bo właśnie ją chcemy zobaczyć. Czasem prosimy o krótkie okno po zakończeniu zmiany, np. żeby usłyszeć nieszczelności w sieci sprężonego powietrza.
Jakie pomiary robi się w audycie zakładu?
Podstawą są dane z liczników, które zakład już ma: faktury, profile mocy z platformy OSD, podliczniki, BMS. Na miejscu robimy termowizję budynków i instalacji, mierzymy natężenie oświetlenia luksometrem i wymiary hal dalmierzem. Zużycie urządzeń bez podlicznika liczymy z mocy i czasu pracy i opisujemy jako oszacowanie.
Czy audyt obejmuje cały zakład?
Audyt dla URE musi obejmować co najmniej 90% całkowitego zużycia energii firmy, razem z budynkami, procesami i transportem (art. 37 ust. 2 pkt 2). Audyt do dotacji albo do białych certyfikatów może dotyczyć jednej inwestycji.
Co jeśli nie mamy podliczników?
Wystarczą faktury i profil mocy z platformy OSD. Resztę mierzymy na miejscu albo szacujemy, a każde założenie opisujemy w raporcie.
Czy audyt zakładu robicie poza Wrocławiem?
Tak. Audyty przedsiębiorstw robimy w całej Polsce.
Kto przygotowuje audyt
mgr inż. Michał Górczyński, prezes Optima RES, audytor energetyczny.
Od 2016 roku zajmuje się instalacjami wewnętrznymi, gospodarką cieplną budynków i efektywnością energetyczną przedsiębiorstw. Specjalizuje się w audytach o wysokim stopniu złożoności: zakładach przemysłowych, rozbudowanych instalacjach i budynkach o nietypowej charakterystyce energetycznej. Ma na koncie kilkadziesiąt audytów energetycznych przedsiębiorstw.
- ekspert-audytor Banku Gospodarstwa Krajowego (BGK),
- Główny Audytor Energetyczny Adenergo Sp. z o.o., spółki powiązanej z Grupą Adeo (Leroy Merlin),
- członek Zrzeszenia Audytorów Energetycznych, nr leg. 3095, rekomendowany audytor ZAE do audytów w trybie ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów,
- uprawniony do sporządzania świadectw charakterystyki energetycznej na podstawie ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. o charakterystyce energetycznej budynków (Dz.U. 2014 poz. 1200), numer wpisu do wykazu 17352 z dnia 25.08.2022.
Wycena audytu zakładu
Napisz, co produkuje zakład, ile ma lokalizacji, jakie nośniki energii zużywa i do czego potrzebny jest audyt (URE, dofinansowanie, białe certyfikaty, własny plan). Odpowiemy z wyceną w ciągu 3 dni roboczych.
biuro@optimares.pl · +48 785 525 861 (Michał Górczyński, audyty energetyczne)
Podstawa prawna: ustawa z dnia 20 maja 2016 r. o efektywności energetycznej (t.j. Dz.U. 2025 poz. 711), art. 36–41; ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1480 ze zm.), art. 7. Stan prawny na 14.11.2026.
